
تصنیف چهره به چهره جز ماندگار ترین تصانیف موسیقی ایرانی است. و در بین جاودانه های استاد شجریان آثاری چون بهاریه و چهره به چهره جز تاریخی ها محسوب میشوند.
این تصنیف گوناگون گوش نواز خاص و عام بوده ولی بیشترین اجرا در غالب ساز و آواز چهره به چهره در آلبوم فریاد و تصنیف چهره به چهره در آلبوم چهره به چهره بوده است. ( جزء انتشارات رسمی )
اثری که میشنوید توسط گروه شیدا در سال 1356 حافظیه شیراز اجرا شده است.
گروه شیدا در سال 53 توسط محمدرضا لطفی تشکیل شد . مختصری از بیوگرافی هنرمندان این گروه را بخوانید :
محمدرضا شجریان ( آواز ) : متولد 1319 مشهد. در 1336 به دانشسرای مقدماتی راه یافت و دروس موسیقی را نزد آقای جوان فرا گرفت. همراه با همکاری در رادیو به کلاسهای مهرتاش راه یافت. بعد از آن با فرامرز پایور آشنا شد و ردیف های صبا را نزد او آموخت. شیوه طاهر زاده را نزد برومند آغاز کرد.و در طول زندگی با هنرمندان دل سوخته و بسیاری همکاری نمود . وی نشان پیکاسو را نیز دریافت کرده است.
محمدرضا لطفی ( تار ) : متولد 1325 گرگان . فراگیری موسیقی را با ساز تار از 15 سالگی آغاز نمود. و در هنرستان موسیقی جهت آموزش ثبت نام کرد. زیر نظر استاد برومند به مرکز حفظ و اشاعه موسیقی رفت و از محضر استادانی چون علی اکبر شهنازی میرزا عبد الله دوامی . یوسف فروتن و سعید هرمزی بهره گرفت.وی بنیان گذار گروه شیدا است و برای چند سالی هم ریاست دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران را بر عهده داشته است.
عبد النقی افشارنیا ( نی ) : متولد 1330 و نوازنده خود آموخته نی می باشد. در رشته موسیقی از دانشکده هنرهای زیبا فارغ التحصیل شده است. فعالیت وی در گروه شیدا و عارف و ارکستر وزارت فرهنگ به طور مداوم ادامه یافته . همچنین کتاب آموزش نی تالیف وی است . و در نوازندگی جز خصلت های بی بدیل او قدرت در جواب آوازها میباشد.
اسماعیل صدقی آسا ( عود ) : -
زید الله طلوعی ( تار ) : متولد 1325 گرگان. دیپلم خود را در همان جا گرفت. تار را نزد پدربزرگش غلامعلی چنگیزی فرا گرفت. وی پس از مدتی به تهران آمد و در هنرستان موسیقی ملی شبانه و بعد از آن در هنرستان عالی موسیقی به ترتیب نزد حبیب الله صالحی و علی اکبر شهنازی آموزش دید. بعد از آن با شیوه استاد برومند نیز آشنا گردید.
ارژنگ کامکار ( تنبک ) : متولد 1335 سنندج . نزد پدرش به فراگیری موسیقی آموخت . تا سال 54 فعالیت مختلف هنری خود را ادامه داد و سپس به تهران آمد. بعد از تحصیلات در دوران متوسطه وارد دانشگاه و در رشته نقاشی فارغ التحصیل شد. در سال 55 به رادیو آمد و فعالیت خود را با گروه شیدا از سر گرفت.
بیژن کامکار ( دف ) : متولد 1328 سنندج . موسیقی را نزد پدر آغاز کرد. تا سن 26 سالگی در سنندج ماند و همکاری خود را با رادیوی استان ادامه داد. در سال 53 به تهران آمد و در دانشکده هنر های زیبا ثبت نام کرد.همزمان وارد گروه شیدا شد. وی به عنوان ساز اصلی تار را برگزید اما به نوازندگی رباب . دف و تنبک نیز مشغول است. وی خوانندگی آثاری متعلق به هوشنگ کامکار را نیز بر عهده و در گروه عارف و گروه خانوادگی کامکار در داخل و خارج اجرا های متعددی داشته است.
پشنگ کامکار ( سنتور ) : متولد 1330 در سنندج . ردیف های صبا را نزد پدرش آموخت . مدتی در هنرستان سنندج تدریس نمود و با رادیو همکاری داشت. در آزمون باربد زیر نظر استاد برومند مقام اول را به خود اختصاص داد و 4 سال با رادیو تهران همکاری داشت. و یکی از اعضای مهم گروه شیدا به شمار میرفت.وی در تدریس سنتور و تالیفاتی راجع به آن سابقه ای دیرینه دارد.
هادی منتظری ( کمانچه) : در سال 1334 در کرمانشاه متولد شد. فراگیری سازش را نزد محمود مر آتی شروع کرد. وی از هنرستان موسیقی فارغ التحصیل شد و به دانشکده هنرهای زیبا راه یافت و موسیقی علمی را زیر نظر استادانی چون برومند . لطفی . بهاری و شجریان آموخت. ار فعالیت های او میتوان حضور در مرکز حفظ و اشاعه موسیقی . کارمند مرکز سرود و نوازنده و آهنگسازی صدا و سیما را نام برد.
درویش رضا منظمی ( کمانچه) : در توابع خرم آباد چشم به جهان گشود. دوران دبستان زیر نظر پدر و مادر بود و سپس برای فراگیری دوره متوسطه عازم شهر خرم آباد گشت. همانجا ذوق سرشارش نسبت به موسیقی تجلی یافت. در رادیو خرم آباد مشغول کار شد و علاوه بر نوازندگی ویلن کمانچه را نیز نزد صفدر قلی نوازنده کمانچه 4 سیمه الشتر شروع کرد. سپس به طور مداوم 6 سال زیر نظر حسین یاحقی دایی پرویز یاحقی ردیف و نوازندگی را ادامه داد. طی گذران شاگردی اساتیدی چون برومند . معروفی . هرمز . فرهت و مسعودیه همکاریش را نیز با محمدرضا لطفی و مرحوم عمومی و فرهنگفر آغاز کرد. تا سال 57 با گروه شیدا ماند . بعد از آن قصد بازگشت به دیار را نمود. پس از تدریس در دیار خود باز به تهران باز گشت و کارشناسی ارشد را به اتمام رساند و جزء هیات علمی دانشگاه در آمد.
دستگاه این تصنیف نواست. دستگاه نوا یکی از هفت دستگاه : شور . همایون . ماهور . سه گاه . چهار گاه . نوا و راست پنجگاه است. به عنوان جزئی از شور تلقی میشده . اما تفاوت نت شاهد و ایست آن با شور به خوبی حس میشود.سبکی مابین حزن انگیز و شاد دارد. و مانند راست پنجگاه آثار اجرا شده ی زیادی بر روی آن وجود ندارد. از نمونه های برتر اجرا در این دستگاه میتوان به همین تصنیف چهره به چهره و نی نوای استاد علیزاده اشاره کرد.

شاعر این غزل طاهره قر ة العین میباشد . زرين تاج برغانی قزوينی ، دختر ملا محمد صالح قزوينی ، در سال 1195 خورشيدی در قزوين به دنيا آمد. مقدمات علوم را نزد پدرش آموخت . بعد به تحصيل فقه و اصول و کلام و ادبيات عرب پرداخت. آثار شيخ احسايی و سيد رشتی را مطالعه کرد . عقايد سيد رشتی بسيار روی او تاثير گذاشت . تا آنجا که او تصميم گرفت به کربلا برود و سيد را ملاقات کند. اما چون به آنجا رسيد، سيد درگذشته بود. از آنجا به بغداد رفت و در سال 1225 خورشيدی به دستور سلطان عثمانی به ايران و قزوين رفت . بعد از 1 سال او مجبور شد به تهران برود. بعد به همراه عده ای از يارانش به " بدشت" در شاهرود رفت و در انجمنی که در آنجا بر پا شده بود به سخنرانی پردا خت . از آنجا به تهران و بعد از مدتی به قزوين رفت .بعد از کشته شدن باب او را دستگير کردند و به تهران آوردند . بعد از حادثه ی تيراندازی به ناصرالدين شاه ، در سال 1231 قره العين در ايران نخستين زنی بود که بی حجاب در برابر مردان ظاهر شد و با علما به بحث و مجادله پرداخت. اکثر آثار نظم و نثر قره العين از ميان رفته است و فقط تعدادی نوشته های پراکنده و نامه به خط خودش برجای مانده است. وی پس از 36 سال زندگی ، به دستور شاه و وزيرش در باغ ايلخانی کشته شد.
تاثیر اشعار طاهره از متقدمانی چون مولانا به شدت در غزل هایی چون چهره به چهره نمایان است.
متن کامل غزل :
گر به تو افتدم نظر چهره به چهره رو برو
شرح دهم غم تو را نکته به نکته مو به مو
از پی ديدن رخت همچو صبا فتاده ام
خانه به خانه در به در کوُچه به کوچه کو به کو
ميرود از فراق تو خون دل از دو ديده ام
دجله به دجله يم به يم چشمه به چشمه جو به جو
دور دهان تنگ تو عارض عنبرين خطت
غنچه به غنچه گل به گل لاله به لاله بو به بو
ابرو و چشم و خال تو صيد نموده مرغ دل
طبع به طبع دل به دل مهر به مهر و خو به خو
مهر تو را دل حزين بافته بر قماش جان
رشته به رشته نخ به نخ تار به تار پو به پو
در دل خويش "طاهره" گشت و نديد جز تو را
صفحه به صفحه لا به لا پرده به پرده تو به تو
متن تصنیف :
گر به تو افتدم نظر چهره به چهره روبه رو
شرح دهم غم تو را نکته به نکته مو به مو
ساقی باقی از وفا باده بده سبو سبو
مطرب خوش نوای را تازه به تازه گو به گو
در پی دیدن رخت همچو صبا فتاده ام
خانه به خانه در به درکوچه به کوچه کو به کو
میرود از فراق تو خون دل از دو دیده ام
دجله به دجله یم به یم چشمه به چشمه جو به جو


مشاهده مشخصات اثر : سی دی | کاست
منابع : ویکی پدیا . هنرستان موسیقی پسران . ایران صدا . از صبا تا نیما ( یحیی آرین پور ) . دل آواز . سایت استاد منظمی . آوای شیدا . کاست جام تهی
